De Moderspraak is as een Boom
Ik satt in de Vörruum van mien Huusdokter in mien neei kören Heimaat in Bayern. Um mi to fungen de anner Patienten up eenmal an, sük mit good Luun to unnerhollen. In disse Moment föhltde ik mi so frömd, umdat ik de bayeriske Spraak eenfach nich verstunn. As ik tolest in dat Gespreck mit rinbrocht wurr, kunn ik blot antwoorden: „Dat deit mi leed, ik verstah jo nich, ik proot blot Hochdüütsk.“ Ik kann gar nich genau beschrieven, wo ik mi in disse Ogenblick föhlt hebb – eets buten vör un lüttjet, umdat ik mi nich inbringen kunn. Ik versöchde frünnelk to smüüstern. Denn froog mi een Mann ut de gesellige Kring, waar ik denn herkwamm. Ik antwoordde stold: „Ik bün Oostfreesin.“ „Oh“, seh he daarup hen un smüüsterde, „a Preuß…“
Ik daartegen wünskede mi torügg in mien Heimaat. Ik murk up eenmal, wo leep ik mien Moderspraak missde un de Aard un Wies, Plattdüütsk un Hochdüütsk to kombineeren. Een ‚Moin‘, dat fröher van natürelk was, kreeg een neie Bedüden. Up eenmal verstunn ik, wat de Jung domaals föhlt hebben muss, as de Schoolalldag uns neje Levenstied dikteerde.
"Ik kann jo nich verstahn!"
IMG_20260722_115208
De Sünn van de Sömmer dwingt sük dör de Finsters van dat rode Backsteingebäude. Se maakt de minskenleere Gangen hell, de sük as een Labyrinth dör dat Binnenste trecken. An een Stäe sütt dat so ut, as wenn de Straal de glimmend Grund anröhrt. Ehr flimmernd Schien, de een lüttje Deel van de Footbodden hell maakt, schient sük an disse Stäe mit hum to verbinnen. Der Röök van Bohnerwacks, de de Bodden as een fiene Huud overtreckt, schient de Glanz an disse Stäe noch duller to maken. Dan verswindt dat felle Lucht weer, löst sük up un geiht torügg naar ehr Oorsprung. Da blifft nett man een unennige Stillde over, de sük in de lange Korridors utbreedt hett. As in dat Märken van de slapend Prinzessin schient se elk un een Winkel van dat Gebäude uttofüllen.Wenn daar nich twei Kreihn weern, de sük up eenmal lûd mit ehr Krächzen dör de Takken van de oold Kastanje bewägen. Ehr Strietgespräch dringt dör een apen Finster mit rin un löst de Rauh vör een Plunk up.
Up eenmal geiht een lûd Signal los. Dat füllt nich blot de lange Korridors, aver ok de Kamers, de sük achter de sloten Dören verbargen. Sülvst buten dat Gebäude verdeelt sük dat noch een paar hunnert Meter wiet. Dat jaagt sülvst de twei Kreihn ut de Boomtopp rut. Lûd schienen se ehr Unmoat ruttochriemen. Se drait een Runn un smieten ehr Schaddens over dat minskenleere Grundstück. So gau as dat over de Rauh henbröök, swiggt de schrille Toon weer. Mit hum verswindt ok dat Schaddenspill van de swarte Vagels. Se kehren torügg in de Schuul van dat gröne Bladdendack, dat de mackige Kastanje kröönt. Vör Sekunnen breedt sük nochmal de Stillde ut, aver se is bedriegelk, as de Rauh vör de Storm.As van unsichtbör Hannen worden up eenmal de Dören apenstötten. Se flegen förmelk in de Gang rin. Een Dör'nanner van Stimmen un Geräusche dringt nu ut de apen Kamers. Dan strömen se rut un füllen de Gangen van de Grundschool. Dat hett to de groote Paus lüüt un elk een schient so gau as mögelk de groote Schoolhoff bereiken to willen.
Terwiel een poor Kinner noch in de Schoolstuv sünd un ehr Pausenbrot ut de Ranzen fisken, is eine Horde van de Jungs al in de Korridor verswunden. Lûd is dat worden unner de Kinnerfoten, dat van ehr Stimmen, Lachen un Chriemen begleit't word. Eerst buten up de Schoolhoff fangt de Tumult an, sük to vertrecken.De swaare Ingangsdör van de lüttje Grundschool fallt mit een lûd Rums in't Slott. Sachtjes strööpt de Stillde weer dör de Fluren. As leegfegt wiest sük nu de Stäe van dat Weeten. Dat Luudlose will nett heel un deel torüggkehren, as swaare, kräftige Tritt dat verhinnern. Een doelbewuste Gang, de genau weet, waar he hentogahn hett. Dat is de Huusmeester, de nu de Rüms nakeckt, umdat kien Kind terwiel de Paus in't Gebäude wesen dörf. He fangt, as unnerwegen, an, de groote Finsters apen to maken. Mit de Tocht swappt ok de Floot van Kinnerstimmen torügg in't Gebäude. Aver up eenmal blieven sien Tritt stahn un een lûd Brullen hallt dör de lange Flur. As een Düsenjäger de Stillde van de Heven tzerrieten deit, so dröhnen nu sien Worden dör dat Schoolgebäude. Verskrocken blieven sülvst een poor Kinner buten stahn, swiggen un kieken bange naar de apene Finsters.
Dat was de swigendsame Jung ut mien Klass, de dat hele Dunnerwetter afkreeg. Sien sachtje Gang word nu gauer un bange, mit de Kopp naar unnen huscht he an de argerten Hausmeister vörbi.Irgendwenn seech ik hum dan buten an de Huusmuur stahn, alleen, ofsieds van de spelend Kinner.Es weern fielleicht twei Weeken vergahn, dat ik nu naar de Grundschool gung. De Worden: „Nu fangt de Ernst van dat Leven an!“ klungen mi noch in de Ohren un machen mi so düdelk, dat een neie Levensafsnitt anfungen was. Ik weet noch, wo stolt ik was un mit mien Schooltüüt in de Hannen feber ik dat Aventür School entgegen.Sachtjes harr de Schoolalldag dat upregend Neie oflöst. De swigendsame Jung seet immer noch allein in de achterste Deel van de Schoolstuv. Buten dat mörgensche: „Ja, hier!“, wenn de Meester unse Naams to de Anwesenheid upreep, bleev mi de Klang van sien Stimm verbargen. Daarbi keek he immer een lüttjet beten trorig ut de Ohren un sülvst wenn he anproat wurr, gung he woordlos an unse Kinner vörbi.
Een Dag is mi aver in Erinnerung bleeven, waar sük dat swigendsame Doon van de Jung verkloor. De Meester maak as unnerwegen de Unnerricht. Terwiel wi mit de Fingers knippen deen, um de Upmarksomkeid van de Meester to kriegen, umdat wi de Anter up sien Froach wussten, nam he disse Maal de swigendsame Jung dran. He anter nich un keek de Meester nett man an. Disse wurr sachtjes argerelk, umdat he ok up dat Nafroagen kien Anter kreeg. Noch mit dat Stück Kried in de Hand schreed he dör de Klass un baute sük vör de Jung up. Nochmal fodder he de Jung up to antern, waarbi sien Stimm nu foddernd un ungedullig wurr. In de Schoolstuv was een beklemmend Swiggen un ik spoor vandag noch, wo mien Hartslag naar bove gung. To'n Glück was dat middlerwiel verboden, dat de Meesters de Kinner in de Schoolen tuchtigen durften, aver dat Weeten darum harr sük in mien Hart bohrt. Bovento leeg een van de Plakken immer bove up de Tafel un harr disse Tied so an't Leven hollen. De Jung seet an sien Disk, harr immer noch de Kopp naar unnen un keek ut as een Haas in de Fall. De Meester leet aver nich af van hum un droach mit een Indrag in't Klassenbook. Up eenmal sprung de Jung up. He schoot hoch as een Rakete un keek de Meester in't Gesicht. De Trorigheid ut sien Ogen was wech. Wut un Hülpeloosigkeit weern an ehr Stäe treden, de sük in sien Worden wierspegeln deen: „Ik kann jo doch nich verstahn!“ Dan greep he sük sien Schooltasch un rann ut de Schoolstuv. Ik weet noch, dat Tranen an sien Wangen unnen leepen, aver dan fehlen mi wiedere Erinnerungen.
Ik gewahr later, dat de Jung de Söhn van een Buur was un in de Familije blot Plattdüütsk proot wurr. De Vader harr ok woll noch een felle Unnerredens mit de Rekter hat, aver in't „Königriek Hochdüütsk“ gaff dat kien angemeten Stee vör uns Moderspraak. „Ik kann
jo nich verstahn!“ Vandag kann ik de Verlegenheid un Dülligheid van de Jung verstahn.
Dat maakt mi neeisgierig, welke Weert un welke Bedüden de Spraak, in de wi rinboren sünd, vör de Enkelte of een heel Volk hett. Ik licht nu de Anker un begeev mi up en neje Reis – en Reis, de mi ok achter de Kimm föhren word.